پایش خشکسالی هواشناسی حوضه آبریز دریاچه ارومیه با استفاده از درصد ناهنجاری بارش و شاخص وضعیت بارش گرمسیری

10.22034/jmas.2026.567336.1259

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 خرداد 1405

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مهندسی مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده
پایش خشکسالی حوضه آبریز دریاچه ارومیه به‌دلیل وضعیت بحرانی آن و مدیریت منابع آب، کشاورزی، معیشت جوامع انسانی و حفاظت از اکوسیستم‌های حوضه امری حیاتی است. این مطالعه با هدف پایش خشکسالی هواشناسی با بهره‌گیری از شاخص‌های درصد آنومالی بارش (Pa) و شاخص وضعیت بارش گرمسیری (TRCI) در حوضه آبریز دریاچه ارومیه طی دوره 2001 تا 2019 انجام شد. برای محاسبه شاخص‌ها و تحلیل تغییرات مکانی و زمانی خشکسالی از داده‌های ریزمقیاس‌سازی شده ماهواره مأموریت اندازه‌گیری بارش گرمسیری (TRMM) با قدرت تفکیک مکانی 05/0 درجه (تقریباً 5 کیلومتر) استفاده شد. نتایج نشان داد خشکسالی در دوره 2019-2001 تقریباً در تمام ماه‌های سال رخ داده است و شدت آن در ماه‌های آگوست تا نوامبر بالاتر و در بازه نوامبر تا فوریه، کاهش چشمگیر داشته است. تحلیل توزیع مکانی خشکسالی بر اساس شاخص‌های Pa و TRCI تفاوت‌هایی از نظر شدت و گستره یا پهنه طبقات خشکسالی نشان داد. شاخص Pa نوسانات شدید و کوتاه‌مدت بارش را برجسته می‌کند، در حالی که TRCI وضعیت پایدار و مناسب‌تر از خشکسالی حوضه ارائه می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان داد استفاده هم‌زمان از شاخص‌های Pa و TRCI می‌تواند دیدگاه کامل‌تر از الگوهای خشکسالی فراهم کند و تلفیق نتایج پایش خشکسالی در مدیریت و برنامه‌ریزی منابع آب، توصیه می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات