آشکارسازی روند تغییرات ویژگی‌های امواج گرمایی مرتبط با تغییر اقلیم در مناطق خشک (مطالعه موردی: شهرستان یزد)

امیدوار, کمال; زارع شحنه, مهدیه; محمدی راوری, فروغ; ابراهیمی, عاطفه

doi:10.22034/jmas.2025.541936.1249

آشکارسازی روند تغییرات ویژگی‌های امواج گرمایی مرتبط با تغییر اقلیم در مناطق خشک (مطالعه موردی: شهرستان یزد)

10.22034/jmas.2025.541936.1249

دوره 7، شماره 2
دی 1403

صفحه 33-45

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

کمال امیدوار ¹

مهدیه زارع شحنه ²

فروغ محمدی راوری ³

عاطفه ابراهیمی ⁴

¹ گروه جغرافیا دانشکده علوم انسانی دانشگاه یزد

² دانش آموخته ارشد آب و هواشناسی کاربردی دانشگاه یزد

³ دانشجوی دکتری اقلیم شناسی دانشگاه یزد

⁴ ، دانشجوی دکتری اقلیم شناسی سینوپتیک دانشگاه اصفهان

چکیده

گرمایش جهانی و تغییر اقلیم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی عصر حاضر، تأثیرات گسترده‌ای بر پویایی اقلیمی مناطق خشک بر جای گذاشته است. این پژوهش با هدف آشکارسازی روند تغییرات امواج گرمایی و بررسی ارتباط آن با ناهنجاری دما در شهرستان یزد انجام شد. بدین منظور، داده‌های روزانه دمای هوا در بازه زمانی 1960 تا 2017 مورد استفاده قرار گرفت. شاخص‌های مرتبط با امواج گرما شامل تعداد رخداد، فراوانی روزهای همراه، تداوم، بزرگی، شدت و میانگین دمای گرم‌ترین روز هر موج با بهره‌گیری از نرم‌افزار ClimPACT در محیط برنامه‌نویسی R نسخه 2.10 محاسبه شدند. به‌منظور بررسی همبستگی، ناهنجاری دمای ایستگاه یزد استخراج و با ناهنجاری دمای خشکی‌های کره زمین مقایسه گردید. یافته‌ها نشان داد بیشترین تعداد رخداد امواج گرمایی در سال‌های 2010 و 2016 ثبت شده است. همچنین فراوانی روزهای همراه با موج گرما روندی افزایشی و معنادار داشته و در سال‌های مذکور به ترتیب 47 و 42 روز گزارش شد. نتایج بیانگر افزایش چشمگیر تداوم و شدت امواج گرما نیز بود؛ به‌طوری که طولانی‌ترین تداوم در سال 2013 به مدت 13 روز و بیشینه بزرگی موج گرما در دو دهه اخیر بیش از 31 درجه سلسیوس ثبت شد. تحلیل همبستگی نشان داد که شاخص‌های امواج گرما ارتباط قابل توجهی با ناهنجاری دمای یزد دارند، به‌ویژه فراوانی روزهای همراه با موج گرم که بیشترین ضریب تعیین (R²=0.6108) را نشان داد.

موضوعات