انجمن هواشناسی ایران هواشناسی و علوم جوّ 2645-7261 6 1 2023 03 21 Investigating and forecasting the transfer of dust from different sources in Turkmenistan to the north and east of Iran and the north of Afghanistan in a case study (September 2023) بررسی و پیش بینی انتقال گردوخاک از کانون‌های مختلف کشور ترکمنستان به شمال و شرق ایران و شمال کشور افغانستان در یک مطالعه موردی (شهریور سال 1402) 15 34 202718 10.22034/jmas.2024.417231.1211 FA سارا کرمی پژوهشگاه هواشناسی 0000-0002-8372-763X Journal Article 2023 09 20 On the September 11, 2022, a severe dust storm affected the northeastern and eastern provinces of Iran, as well as the southern shores of the Caspian Sea, so that the visibility in the two provinces of Gilan and Mazandaran was greatly reduced. The occurrence of such a dust phenomenon in the north of Iran, where events like this rarely happen, is unexpected. The purpose of this study is to investigate the causes of this phenomenon, identify active dust sources at the time of its occurrence, and investigate the ability of an operational dust model to forecast it. For this purpose, satellite data and products, ERA5 reanalysis data and DREAM8-MACC model output were used. The results showed that the activity of dust sources on the eastern shores of the Caspian Sea, southern Turkmenistan near the border of Iran, its central areas around the Kara-Kum desert, its northern and northeastern regions, as well as parts of the Amu Darya and Morghab rivers in eastern Turkmenistan caused such widespread dust storm. Based on synoptic analysis, the presence of a dynamic low-pressure system in Kazakhstan, a high-pressure system over the Caspian Sea and a thermal low-pressure center in the east of Iran in the border region with Afghanistan are among the atmospheric factors for the occurrence of this dust phenomenon. The evaluation of the model output also showed that the model underestimated the AOD values in forecasting this phenomenon and did not predict the dust transfer to the southern shores of the Caspian Sea. در روز 20 شهریورماه سال 1402 گردوخاک شدیدی استان های شمال‌شرقی و شرقی ایران و همچنین سواحل جنوبی دریای خزر را تحت تاثیر قرار داد به‌گونه‌ای که دیدافقی در دو استان گیلان و مازندران به شدت کاهش یافت. وقوع پدیده گردوخاک در شمال ایران که چنین رخدادهایی به ندرت در آن اتفاق می‌افتد، امری غیرمنتظره است. هدف این مطالعه بررسی عوامل وقوع این پدیده، شناسایی کانون‌های گردوخاک فعال در زمان وقوع آن و همچنین بررسی توانایی یک مدل عملیاتی گردوخاک در پیش‌بینی این پدیده است. به این منظور از داده‌ها و محصولات ماهواره‌ای، داده‌های بازتحلیل ERA5 و خروجی مدل DREAM8-MACC استفاده شد. نتایج نشان داد که فعالیت کانون‌های گردوخاک در سواحل شرقی دریای خزر، جنوب ترکمنستان در نزدیکی مرز این کشور با ایران، مناطق مرکزی آن در اطراف بیابان قره‌قوم، مناطق شمال و شمال‌شرقی آن و همچنین بخش‌هایی از بستر رودخانه‌های آمودریا و مرغاب در شرق ترکمنستان سبب ایجاد چنین رخداد گسترده‌ای شده‌اند. براساس تحلیل همدیدی، وجود یک سامانه کم‌فشار دینامیکی در قزاقستان، سامانه پرفشار بر روی دریای خزر و یک مرکز کم‌فشار حرارتی در شرق ایران در منطقه مرزی با افغانستان از عوامل جوی وقوع این پدیده گردوخاک بوده است. ارزیابی خروجی مدل نیز نشان داد که مدل در پیش بینی این پدیده، مقادیر AOD را بسیار کمتر برآورد کرده و انتقال گردوخاک به سواحل جنوبی خزر را پیش بینی نکرده است. https://www.ims-jmas.net/article_202718_ce1cb0e22d48fa4df3bdd855d16cb0bc.pdf